PGS. BS. Phillip Trần: "Trong những ngày hoang mang, đau khổ trên đất Mỹ, tôi đã có một lời hứa..."

Ngọc Minh: Thất bại là điều ít người muốn nhắc đến, nhưng vì sao ông lại rất cởi mở chia sẻ chuyện đã từng 2 lần trượt nội trú ở Mỹ?

PGS. BS. Phillip Trần: Tôi từng đạt điểm rất cao trong kỳ thi nội trú, nhận được tới 16 lời mời phỏng vấn. Nhưng ở bước quyết định có được chọn hay không thì tôi lại không được nhận.

Khi đó, tôi thực sự không hiểu mình còn thiếu điều gì, sai ở đâu. Nhưng tôi không xem đó là thất bại theo nghĩa kết thúc, mà tự đặt cho mình một câu hỏi khác: mình thất bại, hay là mình chưa hiểu “luật chơi”? Thi nội trú tại Mỹ là một hành trình chứ không phải là cuộc thi về điểm số.

Thay vì bỏ cuộc, tôi chọn ở lại để nhìn lại vấn đề một cách sâu hơn. Tôi bắt đầu tiếp cận hệ thống đào tạo nội trú ở Mỹ như một “bài toán” – một bài toán có cấu trúc, có quy luật, và chắc chắn phải có lời giải.

Ngọc Minh: Để giải bài toán đó ông đã quyết định học lại y khoa từ đầu tại Mỹ?

PGS. BS. Phillip Trần: Là một bác sĩ đã được đào tạo ở Việt Nam, việc học lại từ đầu ở Mỹ khiến tôi cảm thấy “có gì đó không ổn”, thậm chí chạm đến lòng tự trọng. Nhưng rồi tôi nhận ra, khi đã bước vào một môi trường quốc tế, mình phải chấp nhận luật chơi của họ.

Học lại từ đầu có thể là một bước lùi trong sự nghiệp của một bác sĩ. Nhưng với tôi, đó lại là “bước lùi để bật xa hơn”, để có thể hòa nhập vào một “cuộc chơi” hoàn toàn khác của y khoa Mỹ.

Thời điểm đó, tôi cũng có những lúc tủi thân, hoài nghi chính mình, thậm chí có lúc muốn bỏ cuộc vì quá nhiều khó khăn, thiếu thốn. Nhưng điều khó nhất không phải là hoàn cảnh, mà là vượt qua chính bản ngã của mình.

Ảnh thiết kế: Minh Khang.

Ngọc Minh: Vượt qua bản ngã là điều không dễ…

PGS. BS. Phillip Trần: Đúng vậy. Khi đó, tôi giận chính bản thân mình, tự hỏi vì sao lại sang Mỹ, cố gắng nhiều như vậy mà vẫn không đạt được gì.

Tôi nhớ mình khi đó mới 27 tuổi, một mình ở Mỹ, thiếu thốn đủ thứ, thất bại liên tiếp nhưng vẫn phải gượng đứng dậy. Có những lúc chỉ biết ngửa mặt lên trời mà tự hỏi tiếp theo phải làm gì.

Chính từ những ngày tháng đó, tôi tự hứa với bản thân: nếu một ngày tôi đi được, tôi sẽ quay lại giúp những người đi sau đặc biệt là người Việt để họ không phải trải qua những đau khổ và hoang mang như tôi đã từng.

Ngọc Minh: Chính điều đó khiến ông quyết định trở về khi đang thành công ở Mỹ?

PGS. BS. Phillip Trần: Ở lại Mỹ, tôi vẫn là một bác sĩ tốt, đóng góp lớn cho cộng đồng tại đó. Nhưng khi làm việc ở Việt Nam, tôi có cơ hội tạo ra tác động lớn hơn, không chỉ chữa trị cho bệnh nhân mà còn đào tạo ra nhiều thế hệ bác sĩ vừa giỏi chuyên môn, vừa có y đức để tiếp tục giúp đỡ xã hội.

Ban đầu, tôi từng nghĩ đến việc tham gia các hoạt động khám chữa bệnh từ thiện. Tuy nhiên, những hoạt động đó chỉ giúp được một nhóm nhỏ trong một khoảng thời gian nhất định. Muốn tạo ra giá trị bền vững và lan tỏa lâu dài, con đường hiệu quả hơn chính là giáo dục.

Vì vậy, tôi quyết định mang những kiến thức và kinh nghiệm tích lũy tại Mỹ về Việt Nam, hợp tác với các trường đại học để tích hợp vào hệ thống đào tạo trong nước. May mắn là tôi đã có thời gian học tập và làm việc ở cả hai môi trường Việt Nam và Mỹ, nên hiểu rõ nhu cầu thực tế trong nước, đồng thời có thể chọn lọc những giá trị phù hợp để áp dụng.

Tôi cũng muốn nhấn mạnh rằng không phải mọi thứ từ Mỹ đều tốt hơn. Điều quan trọng là biết chắt lọc, điều chỉnh để phù hợp với bối cảnh Việt Nam thì mới có thể triển khai hiệu quả.

Ngọc Minh: Khi trở về, ông có gặp khó khăn gì không?

PGS. BS. Phillip Trần: Khó khăn thì nhiều, nhưng lớn nhất là sự khác biệt về tư duy. Mô hình y khoa tại Mỹ khi đưa về Việt Nam nếu không có sự hỗ trợ và đồng thuận thì rất khó triển khai. Những cái mới thường không được chấp nhận ngay, nên việc một số chuyên gia trong nước chưa đồng thuận là điều dễ hiểu.

Bên cạnh đó là vấn đề nhân sự. Cần Thơ không phải là nơi có sẵn nguồn nhân lực chuyên môn dồi dào, đặc biệt trong hệ thống ngoài công lập vẫn còn tồn tại định kiến về chất lượng. Tôi không phủ nhận rằng ở thời điểm hiện tại, nhận định này có phần đúng, nhưng về lâu dài, điều đó sẽ thay đổi.

Nhưng tôi rất lạc quan về tiềm năng của thế hệ bác sĩ trẻ Việt Nam. Các bạn có thể thiếu kinh nghiệm thực tiễn ở một số khía cạnh, nhưng lại sở hữu tinh thần học hỏi, sự chăm chỉ và ý chí vươn lên rất mạnh mẽ. Khi được trao cơ hội và định hướng đúng, các bạn tiến bộ rất nhanh.

Ngọc Minh: Điều gì khiến ông lạc quan như vậy về tiềm năng của bác sĩ Việt Nam?

PGS. BS. Phillip Trần: Trong nhiều năm quan sát các bác sĩ Việt Nam sang Mỹ học tập và làm việc, tôi thấy rằng người Việt Nam không hề thua kém ai.

Tôi đã hỗ trợ rất nhiều bác sĩ và học trò từ Việt Nam sang. Ban đầu, các em còn bỡ ngỡ với môi trường mới, nhưng khi được định hướng và giúp đỡ trong nghiên cứu cũng như thi nội trú, thì đến nay các em đã có mặt trên khắp các bang của nước Mỹ. Nhiều người trong số đó đã tham gia công bố các bài báo quốc tế và đạt được những giải thưởng rất danh giá.

Cách đây 2 năm, vào năm 2024, tôi trực tiếp chứng kiến một thành tích rất đáng tự hào: tại một cuộc thi của Hiệp hội Nội khoa Hoa Kỳ, toàn nước Mỹ chỉ có 3 huy chương vàng, nhưng người Việt đã giành tới 2 chiếc. Một giải thuộc về bác sĩ nội trú Nhật Phạm, và một giải thuộc về một nữ sinh viên y khoa.

Tôi nói điều này để thấy rằng các bác sĩ Việt Nam thực sự rất giỏi, không hề thua kém bất kỳ ai. Tuy nhiên, chúng ta vẫn còn thiếu một điều gì đó để phát huy hết tiềm năng. Nếu chúng ta đi đúng hướng và có một môi trường phù hợp để phát triển, người Việt hoàn toàn có thể tỏa sáng.

Ảnh thiết kế: Minh Khang.

Ngọc Minh: Điều còn thiếu mà ông vừa nhắc đến là gì?

PGS. BS. Phillip Trần: Theo tôi, điều chúng ta còn thiếu không hẳn là năng lực, mà là tư duy để hoàn thiện. Giáo dục y khoa tại Việt Nam hiện nay vẫn có những khác biệt đáng kể so với chuẩn quốc tế.

Ở Mỹ, các trường y không chỉ đào tạo kiến thức chuyên môn, mà còn đặc biệt chú trọng đến tính chuyên nghiệp, cách ứng xử với con người và các kỹ năng mềm. Một bác sĩ, ngoài giỏi chuyên môn, còn cần rất nhiều năng lực khác để có thể hỗ trợ bệnh nhân một cách toàn diện.

Trong khi đó, tại Việt Nam, việc học đôi khi vẫn nặng về thi cử tập trung trả lời đúng câu hỏi để đạt điểm cao. Nhưng thực tế cuộc sống và công việc không vận hành như một bài thi. Người bác sĩ sẽ phải đối mặt với rất nhiều tình huống phức tạp, đòi hỏi khả năng giải quyết vấn đề, sự thấu cảm và kỹ năng giao tiếp với bệnh nhân.

Quan trọng hơn, bác sĩ cần giúp người bệnh hiểu rằng chính họ cũng là “thầy thuốc” của bản thân mình. Lúc đó, vai trò của bác sĩ là người đồng hành và định hướng.

Ngọc Minh: Mô hình đào tạo toàn diện như ở Mỹ có phải là điều ông ấp ủ ở Đại học Nam Cần Thơ?

PGS. BS. Phillip Trần: Tôi luôn giữ một nguyên tắc: đã làm thì phải làm chuẩn, và chuẩn đó phải hướng tới tầm quốc tế. Vì vậy, khi xây dựng mô hình đào tạo y khoa tại Việt Nam, tôi không chọn cách điều chỉnh nửa vời, mà cố gắng mang toàn bộ hệ sinh thái đào tạo tiên tiến từ Mỹ về.

Chúng tôi xây dựng đội ngũ giảng dạy có sự tham gia của các chuyên gia quốc tế, đồng thời đưa giáo trình chuẩn quốc tế vào giảng dạy ngay từ đầu. Với tôi, đây không chỉ là một dự án đơn thuần, mà là một “đứa con tinh thần”, nên nền tảng phải được đầu tư vững chắc.

Sau một thời gian triển khai, mô hình đã ghi nhận những tín hiệu tích cực. Nhà trường bắt đầu thu hút sinh viên quốc tế từ nhiều quốc gia như Ấn Độ, Myanmar, Lào, Bangladesh, Hàn Quốc đến học tập. Đồng thời, chúng tôi cũng thiết lập được các chương trình hợp tác với các trường đại học tại Mỹ, từng bước khẳng định hướng đi đúng đắn của mình.

Việc thu hút sinh viên quốc tế không chỉ mang lại nguồn ngoại tệ hay thúc đẩy du lịch, mà quan trọng hơn là góp phần nâng cao uy tín học thuật của Việt Nam trên trường quốc tế. Nếu làm tốt, giáo dục còn trở thành cầu nối lan tỏa văn hóa Việt Nam ra thế giới.

Một điểm tôi rất tâm đắc là chúng tôi đưa môn “Cơ sở văn hóa Việt Nam” vào chương trình dành cho sinh viên quốc tế. Việt Nam có rất nhiều giá trị đẹp, và chúng ta hoàn toàn có thể tự tin giới thiệu với bạn bè quốc tế thông qua giáo dục.

Ngọc Minh: Và đó là những bước đi đầu tiên để hiện thực hóa mục tiêu ông từng nói: “Cần Thơ không chỉ xuất khẩu gạo, cá, mà còn có thể xuất khẩu giáo dục”?

PGS. BS. Phillip Trần: Hai mươi năm trước, nhiều người Việt, trong đó có tôi, phải ra nước ngoài để tiếp cận tri thức hiện đại. Nhưng hôm nay, câu hỏi đặt ra là: tại sao không xây dựng những chương trình đào tạo đạt chuẩn quốc tế ngay tại Việt Nam và thu hút sinh viên nước ngoài đến học?

Hai năm trước, khi đảm nhận vai trò Hiệu trưởng Trường Khoa học Sức khỏe (Trường Đại học Nam Cần Thơ), tôi có cơ hội hiện thực hóa mô hình mà trước đây bản thân từng tìm kiếm nhưng chưa có: đào tạo theo tiêu chuẩn quốc tế, giảng dạy bằng tiếng Anh, tăng cường thực hành lâm sàng và kết nối với hệ thống y khoa toàn cầu.

Đến nay, chương trình đào tạo của Trường Khoa học Sức khỏe (KHSK), Trường Đại học Nam Cần Thơ là một trong hai trường y khoa ngoài công lập ở miền Nam đã được phía Mỹ công nhận, cho phép sinh viên học tại Việt Nam có thể tiếp tục thi và theo đuổi nội trú tại Mỹ. Đây là một bước tiến quan trọng, mở ra cơ hội hội nhập thực chất cho sinh viên y khoa trong nước.

Ảnh thiết kế: Minh Khang.

Ngọc Minh: Nghĩa là ông và cộng sự đã phần nào phá bỏ được giới hạn “bằng cấp đào tạo y khoa Việt Nam không được công nhận ở Mỹ”?

PGS. BS. Phillip Trần: Nhận định “bằng cấp Việt Nam không được công nhận” chỉ đúng một phần. Ở Mỹ, việc công nhận không dựa vào quốc gia, mà dựa vào chất lượng chương trình đào tạo cụ thể của từng trường có đáp ứng chuẩn quốc tế hay không.

Thực tế, trên thế giới có nhiều trường y ngoài Mỹ vẫn được chấp nhận để sinh viên tiếp tục thi và theo đuổi nội trú tại Mỹ, nhưng cũng có những trường không đạt. Vì vậy, vấn đề không nằm ở “bằng cấp Việt Nam”, mà ở việc chương trình đào tạo có hội nhập và đạt chuẩn hay không.

Nếu chúng ta chủ động đổi mới, nâng cao chất lượng theo hướng toàn cầu, việc được công nhận là hoàn toàn khả thi. Khi đó, câu chuyện “xuất khẩu giáo dục” sẽ không còn xa vời mà trở thành một hướng đi thực tế.

Ngọc Minh: Dựa vào cơ sở nào mà ông tin Việt Nam có thể trở thành điểm đến đào tạo y khoa cho sinh viên quốc tế?

PGS. BS. Phillip Trần: Hiện nay, Việt Nam đang trong giai đoạn chuyển dịch mạnh mẽ từ mô hình đào tạo truyền thống sang hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Khát vọng phát triển đất nước đã tạo ra một "dư địa" lớn để chúng ta nâng tầm năng lực đào tạo đại học. Tuy nhiên, thay vì chỉ dựa vào lợi thế về sự thông minh hay cần cù, chúng ta đang tập trung vào việc giải quyết thách thức về tư duy tiếp cận. Bằng cách đẩy mạnh liên kết chiến lược với các hệ thống giáo dục tiên tiến, chúng ta đang thực hiện quá trình tiếp thu có chọn lọc những mô hình tiên tiến nhằm nâng cao chất lượng đào tạo và nghiên cứu.

Mô hình tại Khoa Y Quốc tế (NIMF) – Trường Đại học Nam Cần Thơ đã bước ra khỏi lý thuyết và được bảo chứng bởi các tổ chức uy tín. Giải thưởng Excellence in Education Award 2025-2026 từ Hiệp hội QAHE là minh chứng rõ nét cho năng lực lãnh đạo và thực hành giảng dạy xuất sắc (Distinguished leadership and teaching practice). Cùng với chứng nhận 4 sao QS Stars và sự tin tưởng hợp tác của 18 tổ chức tuyển sinh quốc tế, chúng ta đã khẳng định được chất lượng đào tạo có khả năng cạnh tranh sòng phẳng trên thị trường giáo dục toàn cầu.

Chúng tôi đang hiện thực hóa tầm nhìn: "Cần Thơ không chỉ xuất khẩu gạo, cá, mà còn xuất khẩu được giáo dục". Việc tích hợp môn "Cơ sở văn hóa Việt Nam" vào chương trình quốc tế không chỉ nâng cao uy tín học thuật mà còn là cách để lan tỏa giá trị con người Việt Nam ra thế giới. Khi chương trình đào tạo đạt chuẩn và bằng cấp được quốc tế công nhận, các trường đại học Việt Nam sẽ thực sự trở thành những "Hub" học thuật hấp dẫn, thu hút nguồn ngoại tệ và nâng tầm vị thế quốc gia.

Cảm ơn PGS. Chúc ông sức khỏe và thành công!