Sự thật ít biết về thảm kịch Titanic

Cuốn sách theo ký ức người sống sót

Cuốn sách The Aristocrat and the Able Seaman: The Countess of Rothes, Thomas Jones, and the Tragedy of Titanic (tạm dịch: Quý tộc và thủy thủ tài ba: Nữ bá tước Rothes, Thomas Jones và thảm kịch Titanic ) dự kiến phát hành vào ngày 26/3.

Tác giả Angela Young viết cuốn sách dựa trên các nguồn tư liệu, giấy tờ cá nhân và thư từ của bà cố - Lucy Noel Martha Leslie - Nữ bá tước xứ Rothes của Anh, một trong những người may mắn sống sót sau vụ chìm tàu RMS Titanic năm 1912.

Nội dung chính kể về tình bạn giữa Nữ bá tước xứ Rothes và thủy thủ Thomas Jones, được hình thành trong nghịch cảnh. Sống ở thời kỳ Edwardian (1901-1910, kéo dài đến 1914, dưới triều đại Vua Edward VII), hai người thuộc hai tầng lớp khác nhau, khó có thể gặp nhau trong cuộc sống thường nhật. Tuy nhiên, vì thảm kịch Titanic, họ chạm mặt trên xuồng cứu sinh và cùng nhau nỗ lực sống sót. Sự tôn trọng lẫn nhau nảy sinh từ đêm đó không bao giờ phai nhạt. Suốt quãng đời còn lại, họ vẫn thường xuyên trao đổi thư từ và tặng quà cho nhau.

Những người sống sót hiếm khi nói về những gì xảy ra vào đêm con tàu chìm và 1.496 người đã thiệt mạng. Một số bị sốc đến mức không muốn nhớ lại, những người khác lại thấy bi kịch đó không thấm vào đâu so với Chiến tranh Thế giới thứ nhất bùng nổ hai năm sau đó.

Bà Noel nằm trong trường hợp thứ hai. Bà chỉ thỉnh thoảng nói: “Hãy nhớ rằng những gì mọi người nghe về Titanic đều không phải là sự thật”.

Bà qua đời vào năm 1956, do đó không có cơ hội xem và nhận xét về bộ phim Titanic phát hành năm 1997 của đạo diễn James Cameron. Điều này có thể gây tiếc nuối cho một số người khi nhà làm phim Canada đã đưa nhân vật Nữ bá tước xứ Rothes vào tác phẩm kinh điển của mình, do Rochelle Rose thủ vai.

Sau sự ra đi của Noel, con trai và cháu gái phát hiện một hộp tài liệu về vụ chìm tàu Titanic mà họ chưa từng thấy trước đó. Bên trong là những mẩu báo từ năm 1912 và bản sao lời khai có tuyên thệ mà bà thực hiện tại Los Angeles một tháng sau thảm họa.

Ngoài ra, bà còn cất giữ những lá thư từ cháu gái của Thủ tướng Tây Ban Nha lúc bấy giờ, hành khách trẻ nhất trên xuồng cứu sinh số 8. Khi đó, cô mới 22 tuổi và đang trong tuần trăng mật. Cô buộc phải rời bỏ chồng trên tàu Titanic, để rồi không bao giờ gặp lại anh nữa. Thư từ liên lạc với Thomas Jones cũng được tìm thấy.

Khi đưa tin về việc Titanic rời cảng Southampton (Anh) vào ngày 10/4/1912, tờ New York Herald mô tả nữ bá tước “tràn đầy niềm vui và mong đợi”. Chồng bà, Norman Evelyn Leslie, Bá tước xứ Rothes thứ 19, không có mặt trên chuyến tàu đó. Ông đến Mỹ trước, với dự định mua trang trại trái cây ở California.

Với thân phận quý tộc, Nữ bá tước xứ Rothes có vị trí ở boong hạng nhất sang trọng. Trong khi đó, ông Jones ở khu vực đơn sơ hơn nhiều dành cho thủy thủ đoàn. Họ không bao giờ tưởng tượng được rằng, bốn ngày sau, phải cùng 25 người khác chen chúc trên một xuồng cứu hộ nhỏ bé.

Đêm định mệnh

Trong phim, khán giả thấy hình ảnh hoảng hốt của nữ bá tước. Bà hỏi người phục vụ đi ngang: “Xin lỗi, tại sao động cơ lại dừng? Tôi cảm thấy rung lắc”.

Tuy nhiên, ngoài đời thực, bà Noel hầu như không nhận ra khoảnh khắc con tàu khổng lồ bị rạch toạc.

“Một tiếng động nhẹ, rồi tiếng rít chói tai. Tôi bật đèn lên và nhận thấy lúc đó là 23h46. Tôi tự hỏi tại sao lại im lặng đến vậy. Khi mở cửa cabin, tôi thấy người phục vụ và được thông báo rằng con tàu đã va phải băng. Vì muốn nhìn thấy tảng băng, chúng tôi lên boong và đi về phía mũi tàu. Boong phía dưới phủ đầy băng, nhưng chúng tôi không thấy tảng băng trôi. Không ai nhận ra có bất kỳ nguy hiểm nào”, bà kể lại trong cuộc điều tra về thảm họa.

Sau đó, họ được thông báo phải mặc quần áo và đeo phao cứu sinh. Noel rót một ít rượu mạnh cho mình và người hầu nữ, rồi vội vàng thay đồ.

Họ không biết áo phao được cất ở đâu. May mắn, có một người đàn ông lạ mặt tìm giúp. Hai bên hỗ trợ nhau mặc áo phao, bắt tay và nói lời hẹn gặp lại.

Thủy thủ Jones, người đàn ông xứ Wales cao chỉ 1m55, được thuyền trưởng Edward Smith ra lệnh chỉ huy xuồng cứu sinh số 8 - chiếc xuồng thứ tư được hạ xuống - vào lúc 1h sáng.

Xuồng có thể chở 65 người nhưng rời tàu chỉ với 27 người: 23 phụ nữ, thêm một thủy thủ khác là Charles Pascoe và hai người phục vụ.

Nếu tất cả 16 xuồng cứu sinh cùng bốn xuồng xếp được lấp đầy, 1.178 hành khách và thủy thủ đoàn có thể được cứu, nhưng thực tế chỉ có 712 người sống sót.

Về sau, ông Jones giải thích: “Đêm hôm đó quá yên bình và Titanic quá lớn khiến họ không tin con tàu có thể chìm. Hết lần này đến lần khác, tôi nghe thuyền trưởng Smith kêu gọi họ lên xuồng cứu sinh, nhưng họ không làm theo. Nhiều trường hợp, các xuồng rời đi khi vẫn còn trống một nửa”.

Các xuồng số chẵn được đặt ở mạn trái, số lẻ ở mạn phải. Ít hành khách rời tàu từ mạn trái hơn vì viên sĩ quan phụ trách tại đó dường như hiểu nhầm khẩu lệnh “phụ nữ và trẻ em trước” thành “chỉ phụ nữ và trẻ em”.

Roberta Maioni, người hầu của Noel, nhớ lại: “Tôi hoàn toàn không sợ hãi. Khi chúng tôi rời tàu, mọi người đều nói con tàu vẫn còn ‘an toàn thêm 12 giờ nữa’. Khi không còn phụ nữ nào sẵn sàng rời đi, Jones được lệnh hạ xuồng”.

Theo bà Noel, xuồng chạm mặt nước một cách nhẹ nhàng. Khi rời khỏi mạn tàu, bà hỏi Jones có cần cầm bánh lái hộ không vì bà biết đôi chút về thuyền bè. Bà thấy xót xa cho Jones vì không có sĩ quan nào chỉ huy xuồng; người thủy thủ nhỏ bé phải gánh vác toàn bộ trách nhiệm, vừa động viên mọi người, vừa gắng sức điều khiển con xuồng.

Jones sau này kể với The Daily Telegraph : “Có một phụ nữ trên xuồng của tôi. Qua cách bà ấy thể hiện, tôi biết bà ấy bản lĩnh hơn bất kỳ người đàn ông nào trên xuồng và tôi giao cho bà ấy cầm bánh lái”.

Trước khi rời tàu Titanic, thuyền trưởng Smith hướng dẫn Jones chèo thuyền về phía ánh đèn của con tàu gần đó, cho hành khách lên tàu rồi quay trở lại. Ông Jones kể có thể thấy ánh đèn rõ ràng từ con tàu đó, mang đến cho họ ánh sáng của hy vọng sống.

Ánh đèn đó thuộc về tàu hơi nước SS Californian, cách Titanic khoảng 12 dặm (19,3 km) về phía bắc - tây bắc. Đó là con tàu gần nhất vào thời điểm đó.

“Trong ba giờ, chúng tôi liên tục kéo dây buồm về phía hai ngọn đèn pha sáng rực trong bóng tối”, bà Noel nhớ lại.

Bà nhắc đến hành khách được gọi là bà Smith, người nỗ lực hết sức chèo xuồng suốt 5 tiếng đồng hồ cùng Jones mà không nghỉ ngơi: “Bà ấy thực sự tuyệt vời, không chỉ ở thái độ mà còn ở sự tận tâm hết mình trong công việc. Bà Pearson cũng góp sức và người hầu của tôi, Roberta Maioni, chèo xuồng trong nửa cuối buổi tối”.

Tuy nhiên, dù cố chèo hết sức, họ vẫn không thể tiến gần tàu Californian. Những ngọn đèn trên cột buồm mờ dần rồi biến mất.

Lý do họ không thể tiếp cận ánh đèn là vì thuyền trưởng của tàu Californian, Stanley Lord, mắc phải sai lầm chí mạng.

Trong cuộc điều tra sau đó, sĩ quan tập sự của ông Lord khai có thấy những quả pháo sáng trắng bắn lên ở phía nam và báo cáo lại, nhưng thuyền trưởng không đưa ra bất kỳ chỉ thị nào.

Theo quy định của Ủy ban Thương mại Anh, nếu có bất kỳ nghi ngờ nào về ý nghĩa của pháo sáng, nó phải được coi là tín hiệu cầu cứu. Thuyền trưởng tàu Californian đã phớt lờ quy định đó.

Hơn nữa, nhân viên vận hành máy điện báo Marconi hết ca khi tàu Titanic bắt đầu gửi tín hiệu SOS. Phòng điện báo đóng cửa từ 23h đến 8h hôm sau để người vận hành duy nhất có thời gian ăn uống và ngủ nghỉ.

Người phụ nữ kiên cường

Trong tình huống đó, bà Noel vẫn giữ được bình tĩnh, tìm cách an ủi những phụ nữ trên xuồng. Ít nhất bốn người trong số họ phải bỏ lại chồng trên tàu.

Bà trấn an rằng những người đàn ông của họ sẽ tìm được chỗ trên các xuồng cứu sinh sau, nhưng không hề biết không có đủ xuồng. Đến 2h20 sáng, Titanic chìm. Những người còn lại trên tàu bị hất xuống làn nước băng giá, chỉ có áo phao bảo vệ.

Bà viết trong bức thư gửi cha mẹ: “Nỗi kinh hoàng của tất cả điều đó không bao giờ có thể kể hết… Những tiếng kêu sợ hãi khi con tàu chìm không bao giờ phai mờ khỏi tâm trí con”.

Khi họ lên xuồng cứu sinh số 8, chồng mới cưới của cô gái Tây Ban Nha Maria-Josefa đã nhờ Noel chăm sóc vợ mình. Theo nữ bá tước, việc buộc người phụ nữ trẻ tuổi rời xa chồng mình thật kinh khủng, nhưng phải ưu tiên ngăn chặn cảnh tượng hỗn loạn, sự sợ hãi và tuân theo mệnh lệnh của thuyền trưởng.

Tiếng Maria-Josefa gào khóc gọi tên chồng ám ảnh bà Noel mãi về sau. Bà nhớ lại: “Thật quá kinh khủng. Tôi lách xuống ngồi cạnh để an ủi cô ấy hết mức có thể. Tội nghiệp người phụ nữ ấy! Tiếng nức nở của cô ấy như xé lòng chúng tôi. Lời than khóc của cô ấy buồn đến không thể diễn tả. Điều kinh khủng nhất là chứng kiến những hàng cửa sổ tròn biến mất từng cái một".

Trời lạnh thấu xương. Noel và những người may mắn sống sót bị bao quanh bởi băng trôi. Trong bóng tối tàn khốc đó, họ miệt mài chèo xuồng. Dù trái tim như đông cứng, họ vẫn nuôi hy vọng ai đó đến cứu.

Jones và Noel muốn quay lại tìm những người sống sót dưới nước, vì xuồng vẫn còn chỗ. Tuy nhiên, những người khác phản đối dữ dội. Họ cho rằng sóng hút (do tàu Titanic chìm tạo ra) có thể kéo xuồng xuống biển sâu.

Khi bà Noel nói với một hành khách khác về ý định quay lại, người đó khuyên không nên bàn thêm, vì nếu những người còn lại, có thể gây thêm hoảng loạn trên xuồng.

Họ còn phải đối mặt với nỗi lo khác là khi những người tuyệt vọng dưới nước cố gắng leo lên, con xuồng có thể bị lật và 27 người trên đó sẽ bị mất mạng theo.

Trong bức thư gửi Jones, bà Noel viết: “Nỗi ân hận khủng khiếp mà tôi luôn mang theo, tôi biết anh cũng vậy, là lẽ ra chúng ta nên quay lại để xem có thể cứu thêm được ai nữa không".

Khi âm thanh kinh hoàng của những người đang chết phía sau ngừng lại, sự im lặng tuyệt đối còn đáng sợ hơn. Để đánh lạc hướng những người trên xuồng, có người đề nghị hát.

Họ hát suốt phần còn lại của đêm, từ ballad, đồng dao, dân ca đến thánh ca. Ông Jones chia sẻ điều đó giúp mọi người giữ vững tinh thần. Họ vừa chèo vừa hát, bắt đầu với bài Pull For The Shore (tạm dịch: kéo về phía bờ).

Nhờ sức mạnh tinh thần đó, họ đã cầm cự được đến lúc có người tới cứu.

Con tàu Carpathia, đang trên hành trình từ New York đến Gibraltar (Anh), đã nhận được tín hiệu cầu cứu của Titanic khi cách khoảng 58 dặm (93,3 km). Thuyền trưởng Arthur Rostron đưa tàu đến hiện trường lúc 4h sáng, tức một giờ bốn mươi phút sau khi Titanic chìm - quá muộn để cứu bất kỳ ai chưa kịp lên xuồng cứu sinh.

Bà Noel đã ngất xỉu khi được đưa lên tàu. “Tôi không nhớ gì sau khi được đặt vào dây treo và kéo lên, cho đến khi thấy mình nằm trên ghế sofa trong phòng ăn và bác sĩ đang rót thứ gì đó nóng vào miệng tôi", bà kể lại.

Tình bạn vượt giai cấp

Nữ bá tước và Jones vẫn gửi thiệp Giáng sinh cho nhau mỗi năm, đến khi bà qua đời.

Trong số những vật phẩm quý giá được tìm thấy trong chiếc hộp kỷ niệm Titanic của bà có miếng gỗ tròn gắn con số “8” bằng đồng ở giữa.

Đó là món quà Jones làm tặng bà. Khi vượt qua được đêm định mệnh, ông tháo số “8” bằng đồng từ mũi xuồng cứu sinh, rồi gắn nó lên miếng gỗ.

“Thưa quý bà, tôi xin phép được kính tặng bà số hiệu chiếc xuồng của tôi, mà từ đó bà được đưa lên tàu S/S Carpathia. Tôi mong bà chấp nhận điều này vì lòng dũng cảm của bà trong hoàn cảnh kinh hoàng như vậy", ông Jones nhắn kèm theo món quà đặc biệt.

Đáp lại, bà Noel tặng người bạn chung hoạn nạn chiếc đồng hồ bỏ túi bằng bạc, khắc dòng chữ giản dị: “Ngày 15/4/1912. Từ Nữ bá tước xứ Rothes".

Mỗi dịp Giáng sinh, Noel lại gửi kèm 1 bảng Anh trong thư. Theo gia đình, 1 bảng Anh (tương đương khoảng 400 bảng ~ 533 USD ngày nay) là đủ chi trả cho mọi thứ trong dịp lễ.

Nell, con gái của Jones, sau này kể lại với Angela Young rằng bà nhớ những bức thư cha viết cho Noel, cùng với hồi âm ông nhận được, vì ông thường đọc chúng cho bà nghe.

Tuy nhiên, khi bà kể với bạn học chuyện cha mình có liên hệ với một nữ bá tước, họ không tin, bởi cách biệt thân phận quá lớn.

Về phần mình, bà Noel bị ám ảnh suốt đời bởi một bản nhạc. Đó là bản Barcarolle trong The Tales of Hoffmann (vở opera cuối cùng và nổi tiếng nhất của nhà soạn nhạc Pháp gốc Đức Jacques Offenbach). Đây là khúc nhạc cuối cùng bà nghe dàn nhạc chơi trên boong, trước khi trở về cabin vào đêm tàu Titanic chìm.