Ngày mừng thọ 80 tuổi, bà ngoại tôi than rằng dạo này đầu óc cứ quay cuồng, chóng mặt mãi không thôi. Thế rồi, vừa ngồi dậy từ thảm trải, bà tôi bỗng ngất xỉu luôn.
Dù cơn choáng váng chỉ kéo dài vỏn vẹn 2 giây và bác sĩ phán là do tụt huyết áp tạm thời thôi, nhưng dì tôi vẫn lo sốt vó. Dì quyết định lấy chiếc iPhone cũ dỉn của mình đưa cho bà dùng để "phòng hờ có biến".
Khổ nỗi, bà tôi không biết chữ. Phải mất nguyên một tuần trời bà mới thành thạo kỹ năng "chọc" đúng 4 con số mật mã để mở máy. Trong suốt đợt về thăm nhà năm đó, tôi cứ nơm nớp không yên.
Mọi thứ xoay 180 độ khi cậu em họ 6 tuổi của tôi đi học về với một niềm đam mê cháy bỏng dành cho video Minecraft. Vì cu cậu không có điện thoại riêng, nên bà tôi trở thành "con mồi" béo bở. Nó lén tải YouTube vào máy bà. Và thế là, một "đại dương" những video ngôn tình sướt mướt, kịch tính bắt đầu tràn ngập trang chủ của bà. Bà cứ thế mà nhấn vào xem, hết cái này đến cái khác.
Hóa ra, gu giải trí của bà tôi là mấy video YouTube Shorts dài 30 giây với nội dung "ảo ma" kinh khủng, quay với chi phí thấp: nào là cô giúp việc bị ông chủ bỏ đói rồi cuối cùng họ lại yêu nhau; hay một cô nữ sinh bị bắt nạt tơi tả, để rồi cuối cùng lộ diện mình là người thừa kế một vương quốc. Tất cả những thứ khiến tôi muốn "đội quần" vì sến súa thì lại làm bà cười khoái chí.
Bà ngoại tác giả và cậu cháu trai giúp bà cài Youtube vào máy. Ảnh: TING WANG/Business Insider
"Tác dụng phụ" của chiếc điện thoại
Dần dần, "tác dụng phụ" của chiếc điện thoại bắt đầu lấn sang cả đời thực.
Cửa hàng tạp hóa gia đình mà bà với ông gây dựng từ năm 1975 bắt đầu vắng bóng bà. Thay vì sáng sáng ra phụ dì tôi sắp xếp hàng hóa lên kệ, bà chọn cách thưởng thức một bữa sáng kéo dài bất tận: 2 quả trứng luộc chấm nước tương, ăn kèm với một thực đơn "Shorts" không bao giờ kết thúc.
Có lần, tình hình tưởng như khá khẩm hơn khi bà bạn của bà, chủ tiệm xôi gần đó, ghé qua cửa hàng với rổ "drama" nóng hổi về con trai con gái nhà ai đó trong vùng. Bà tôi ban đầu cũng tỏ vẻ là một thính giả chăm chú. Thế nhưng, chưa đầy 20 phút sau, tôi thấy bà bắt đầu liếc nhìn điện thoại. Không còn một "khán giả hạng nhất" nữa, bà bạn đành ngậm ngùi rút lui về tiệm xôi của mình, chấp nhận thất bại toàn tập trước cái điện thoại.
Là một người viết lách ở New York, vốn dùng điện thoại rất chừng mực, cứ 3 tháng tôi lại bay về Đài Bắc thăm nhà một lần. Và mỗi lần như thế, tôi lại thấy mức độ tập trung của bà với mọi người xung quanh sụt giảm nghiêm trọng hơn so với lần trước.
Bàn ăn của bà vốn là nơi tôi hay kể những chuyện hậu trường "thâm cung nội chiến" ở công ty quảng cáo bên Mỹ, nhưng giờ thì thôi rồi. Lần cuối chúng tôi ăn cùng nhau, mắt bà cứ dán chặt vào màn hình. Tôi thở dài, dẹp đĩa vào bồn rửa bát. Bà liếc nhìn tôi một cái rồi lại quay về với chương trình "ruột" của mình, tâm hồn hoàn toàn bị hút chặt vào đó.
Nhưng tôi chợt thấy bà tôi đỏ mặt. Giống như một cô gái mới lớn đang đọc truyện ngôn tình, đôi má bà ửng hồng lên. Rồi bà xoay màn hình về phía tôi, kể lại vanh vách cái cốt truyện sến súa đó. Nụ cười của bà rạng rỡ, lan tận đến khóe mắt.
Giây phút đó, tôi nhận ra: Thứ bà đang xem không phải là mấy cái video Shorts rẻ tiền với cốt truyện tầm phào. Đó là một cánh cửa nhìn vào cuộc đời của một thiếu nữ bình thường mà lẽ ra bà đã có được nếu bà có cơ hội.
"Cánh cổng thần kỳ"
Mẹ tôi kể, bà lớn lên trong chiến tranh loạn lạc. Tuổi thơ của bà là những lần chạy thục mạng vào hầm trú ẩn khi có báo động máy bay oanh tạc. 15 tuổi, bà đã lăn lộn ngoài bến cá để giúp gia đình khiêng những mẻ cá tươi ra chợ. Năm tháng sau đó, cha mẹ sắp đặt cho bà lấy anh chàng cùng xóm. Rồi họ sinh một mạch 6 đứa con. Hai ông bà đã đánh cược một phen, rời làng lên Đài Bắc lập nghiệp bằng nghề bán khô bò và chà bông heo thủ công.
Bà chưa từng có cơ hội được đến trường, chưa từng được diện đồ đẹp đi dự tiệc, hay lén lút trốn nhà buổi đêm để nhận một nụ hôn từ chàng trai nào đó. Bà chưa từng được sống như một cô gái trẻ đúng nghĩa. Trước khi bất kỳ ai, hay chính bà, kịp nhận ra, bà đã phải làm người lớn mất rồi.
Tôi chợt hiểu, 65 năm sau, sau một cơn ngất xỉu hú vía, chiếc iPhone này chính là "cánh cổng thần kỳ" dẫn bà đến một thế giới mà bà chưa bao giờ được chạm tới. Nó lấp đầy khoảng trống mà chính bà cũng không biết là nó tồn tại.
Lần cuối ghé thăm, tôi chỉ bà cách dùng tính năng chuyển giọng nói thành văn bản. Với ngón tay cái thô ráp, chai sần vì lao động, bà nhấn vào nút micro và thốt lên: "Những câu chuyện. Tuổi trẻ".
Có điều, giọng bà tôi nặng tiếng địa phương, khiến Siri chẳng tài nào hiểu nổi. Thế nhưng đây là lần đầu tiên tôi cảm thấy mình thực sự hiểu bà.
(*) Trên đây là phần lược dịch bài viết của cây viết Yuchien Elly đăng trên Business Insider.
