PGS.TS Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc Trung tâm Cấp cứu A9, Bệnh viện Bạch Mai cho biết, mùa hè là giai đoạn các hoạt động thể thao ngoài trời gia tăng, đồng thời cũng là thời điểm nguy cơ cao xảy ra các sự cố tim mạch. Nhiệt độ môi trường cao khiến cơ thể dễ mất nước, rối loạn điện giải, làm tăng gánh nặng cho hệ tim mạch, đặc biệt khi vận động kéo dài.
Những yếu tố như gắng sức quá mức, thiếu ngủ, sử dụng chất kích thích hoặc không chuẩn bị thể lực đầy đủ có thể làm tăng nguy cơ xảy ra các biến cố nghiêm trọng, ngay cả ở những người trước đó không có triệu chứng bệnh lý rõ ràng.
Đột tử khi chạy bộ
Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng (Hội Y học dưới nước và oxy cao áp Việt Nam), y học gọi hiện tượng này là “ngừng tim đột ngột do gắng sức” (Sudden Cardiac Arrest – SCA). Đây là tình trạng tim ngừng bơm máu gần như tức thì, khác hoàn toàn với đột quỵ não.
SCA thường xảy ra khi có sự kết hợp của ba yếu tố:
- Bệnh lý tim mạch tiềm ẩn (nhiều khi không có triệu chứng);
- Stress gắng sức quá mức;
- Các điều kiện bất lợi như mất nước, rối loạn điện giải hoặc thời tiết khắc nghiệt.
Khi các yếu tố này “hội tụ”, tim có thể rơi vào tình trạng rối loạn nhịp nguy hiểm như rung thất và ngừng đập chỉ trong vài giây.
Đáng lưu ý, tình trạng này có thể gặp ở cả người trẻ, đặc biệt dưới 35 tuổi, khi tham gia các hoạt động thể thao cường độ cao.
Chạy bộ (ảnh minh họa).
Những lầm tưởng nguy hiểm về thể lực
Bác sĩ Hoàng khuyến cáo, một sai lầm phổ biến là cho rằng người có thể hình tốt, tập gym thường xuyên đồng nghĩa với hệ tim mạch khỏe và có thể tham gia các cự ly dài mà không cần chuẩn bị.
Thực tế, sức mạnh cơ bắp và sức bền tim mạch là hai hệ thống sinh lý khác biệt. Tập gym chủ yếu dựa vào cơ chế yếm khí, với các bài tập cường độ cao trong thời gian ngắn, trong khi chạy đường dài đòi hỏi hệ tim mạch hoạt động bền bỉ theo cơ chế hiếu khí trong thời gian dài. Việc chuyển đổi đột ngột giữa hai hình thức này mà không có quá trình thích nghi có thể làm tăng nguy cơ quá tải tim.
Các chuyên gia khuyến cáo, người chạy bộ cần đặc biệt chú ý đến các dấu hiệu bất thường trong quá trình vận động như chóng mặt, đau ngực, khó thở, tim đập nhanh hoặc loạn nhịp, mệt lả, thậm chí lú lẫn. Đây có thể là những tín hiệu sớm của biến cố tim mạch.
Khi xuất hiện các triệu chứng này, cần dừng vận động ngay lập tức và tìm kiếm sự hỗ trợ y tế, tuyệt đối không cố gắng tiếp tục chạy.
Trong trường hợp ngừng tim, thời gian là yếu tố quyết định sự sống còn. Não có thể bắt đầu bị tổn thương chỉ sau 4–6 phút nếu không được cung cấp máu.
Do đó, việc thực hiện hồi sinh tim phổi (CPR) và sử dụng máy khử rung tim tự động (AED) càng sớm càng tốt có thể làm tăng đáng kể cơ hội sống sót. Đây là lý do các chuyên gia khuyến nghị cần phổ biến kỹ năng sơ cứu cơ bản trong cộng đồng, đặc biệt tại các sự kiện thể thao đông người.
Để giảm thiểu nguy cơ, người tham gia chạy bộ cần thực hiện các biện pháp dự phòng một cách khoa học:
- Khám sàng lọc trước khi tập luyện, đặc biệt với người trên 35 tuổi hoặc có bệnh nền như tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tim mạch.
- Đảm bảo ngủ đủ giấc, tránh sử dụng rượu bia và chất kích thích trước khi chạy.
- Điều chỉnh cường độ vận động phù hợp với thể trạng, không chạy quá sức, nhất là trong điều kiện nắng nóng.
- Bù nước và điện giải hợp lý: uống khoảng 500 ml nước có điện giải trước khi chạy 2 giờ; trong khi chạy bổ sung 150–250 ml mỗi 15–20 phút tùy điều kiện thời tiết.
Một công thức nước điện giải đơn giản có thể áp dụng gồm nước lọc, một lượng nhỏ muối, nước cốt chanh hoặc cam và mật ong. Tuy nhiên, nguyên tắc quan trọng là bổ sung vừa đủ, tránh tình trạng chỉ uống nước lọc với số lượng lớn gây mất cân bằng điện giải.
