Trên hành trình trưởng thành, mỗi đứa trẻ giống như một con thuyền nhỏ giữa đại dương, còn cha mẹ là người cầm lái bảo vệ và dẫn đường.
Thế nhưng, có những lúc con phát ra những “tín hiệu cầu cứu” rất rõ ràng. Nếu cha mẹ không kịp thời nhận ra, con có thể rơi vào những khó khăn âm thầm mà không ai hay biết.
Ảnh minh hoạ
Dưới đây là 4 tín hiệu thường gặp nhất.
1. Hay cãi lại: Tiếng nói ẩn sau sự phản kháng
Con bạn có từng từ ngoan ngoãn bỗng trở nên hay cãi, nói ngược lại lời cha mẹ? Đừng vội nổi giận. Cãi lại nhiều khi không phải là hỗn, mà là dấu hiệu con đang hình thành cái tôi riêng.
Theo các chuyên gia tâm lý trẻ em, khi trẻ lớn lên, các em bắt đầu có quan điểm và suy nghĩ độc lập. Nếu cảm thấy yêu cầu của cha mẹ không hợp lý, trẻ sẽ phản ứng bằng cách tranh luận.
Nếu mọi quyết định đều bị áp đặt, trẻ sẽ cảm thấy:
Mình không được lắng nghe
Mình không có quyền lựa chọn
Mình không có giá trị
Cãi lại khi đó không phải để thắng cha mẹ, mà để chứng minh: “Con tồn tại”.
Thay vì quát mắng, hãy thử lắng nghe. Ví dụ, khi con không muốn mặc bộ đồ bạn chọn, hãy hỏi nhẹ nhàng: “Vì sao con không thích? Con muốn chọn bộ nào hơn?”. Khi được tôn trọng, trẻ sẽ học cách diễn đạt nhu cầu một cách văn minh hơn.
2. Rối loạn ăn uống: Cảnh báo cả về thể chất lẫn tâm lý
Việc con đột nhiên chán ăn hoặc ăn uống mất kiểm soát không đơn thuần chỉ là chuyện khẩu vị. Nhiều nghiên cứu cho thấy thói quen ăn uống có liên quan mật thiết đến sức khỏe tinh thần. Khi căng thẳng, lo âu hoặc chịu áp lực, trẻ có thể dùng thức ăn như một cách xoa dịu cảm xúc.
Nếu con biếng ăn, đừng ép. Hãy thay đổi cách chế biến, làm món ăn hấp dẫn hơn và quan trọng nhất là tìm hiểu xem con đang gặp chuyện gì. Ngược lại, nếu con ăn quá nhiều, cha mẹ nên cùng con xây dựng thói quen ăn uống lành mạnh và khuyến khích vận động để giải tỏa căng thẳng.
3. Đột nhiên không muốn đi học: “Đèn đỏ” từ môi trường học đường
Một đứa trẻ vốn vui vẻ đến trường bỗng nói không muốn đi học, đây là tín hiệu không nên xem nhẹ. Có thể con đang gặp vấn đề: bị bạn bắt nạt, xung đột với bạn bè, áp lực học tập quá lớn hoặc không theo kịp bài vở.
Điều nguy hiểm nhất là khi cha mẹ phản ứng bằng câu: “Không đi học thì làm gì?” “Có mỗi chuyện đó cũng than". Khi bị phủ nhận, trẻ sẽ học cách chịu đựng một mình.
Cha mẹ cần tạo cảm giác an toàn để con dám nói thật. Hãy cho con biết: “Dù chuyện gì xảy ra, bố mẹ luôn đứng về phía con". Sau khi hiểu nguyên nhân, có thể phối hợp với giáo viên để tìm giải pháp. Nếu do áp lực học tập, hãy điều chỉnh kế hoạch học phù hợp và tăng cường động viên, thay vì trách móc.
4. Thay đổi cảm xúc bất thường: Khi nội tâm quá tải
Khi con đột nhiên trở nên buồn bã, cáu gắt hoặc dễ nổi nóng vô cớ, đó có thể là cách con đang “xả” những cảm xúc chưa biết gọi tên. Trẻ em cũng trải qua nhiều biến động nội tâm nhưng chưa đủ kỹ năng để xử lý. Nên các em sẽ “xả” ra bằng cách la hét, đập đồ, im lặng hoặc nổi giận.
Nếu cha mẹ chỉ dập hành vi mà không chạm vào cảm xúc, cơn sóng sẽ quay lại mạnh hơn. Lúc này, điều con cần không phải là lời phán xét, mà là sự đồng hành. Cha mẹ có thể cùng con làm điều con thích, trò chuyện nhẹ nhàng hoặc dạy con cách điều tiết cảm xúc như hít thở sâu, viết nhật ký.
Làm sao để trở thành “người nhận tín hiệu” giỏi?
Những biểu hiện tưởng chừng tiêu cực ấy thực chất có thể là lời cầu cứu. Càng sớm nhận diện, cha mẹ càng có cơ hội giúp con vượt qua khó khăn trước khi vấn đề trở nên nghiêm trọng.
Nuôi dạy con không phải chỉ là dạy đúng sai mà còn là học cách lắng nghe những điều con chưa nói thành lời.
Từ hôm nay, hãy thử chậm lại một chút. Quan sát kỹ hơn. Hỏi han nhiều hơn. Biết đâu sau một câu “Con ổn không?”, bạn sẽ nghe thấy điều con đã chờ đợi bấy lâu để được nói ra.
