Theo thông tin từ truyền thông Trung Quốc, tháng 7/2021, bà Chu ở Nội Mông đã gửi tiết kiệm 750.000 NDT (hơn 2,8 tỷ đồng) vào Ngân hàng Tiết kiệm Bưu chính Trung Quốc, chi nhánh thành phố Zhalantun thuộc khu vực Hulunbuir. Giao dịch này của bà Chu được thực hiện tại quầy, thông qua nhân viên ngân hàng họ Mạnh.
Không ngờ khi tiền gửi còn chưa đến ngày đáo hạn, bà Chu lại nhận được cuộc gọi từ cảnh sát địa phương, thông báo rằng chỉ vài phút sau khi gửi tiền vào ngân hàng, nhân viên xử lý giao dịch cho bà đã chuyển toàn bộ số tiền đó vào tài khoản của mình. Cũng giống như bà Chu, có tổng cộng có 11 người gửi tiền gặp tình huống tương tự, với số tiền liên quan lên tới hơn 2,2 triệu NDT (hơn 8,2 tỷ đồng).
Kết quả điều tra cho thấy trong thời gian công tác cũng như sau khi rời vị trí làm việc, nhân viên họ Mạnh đã lợi dụng danh nghĩa nhân viên ngân hàng để thực hiện hành vi lừa đảo. Người này thường giới thiệu các sản phẩm tài chính giả hoặc lấy lý do hỗ trợ khách hàng thực hiện thủ tục gửi tiết kiệm kỳ hạn nhằm chiếm đoạt tiền. Với số tiền chiếm đoạt được, nữ nhân viên này đã sử dụng vào hoạt động cho vay, trả nợ cá nhân và thanh toán lãi vay.
Do toàn bộ số tiền đã bị tiêu xài, cơ quan chức năng Trung Quốc không thể thu hồi tài sản. Tháng 10/2024, nhân viên họ Mạnh bị kết án 12 năm tù vì tội lừa đảo, nhưng số tiền đã bị tiêu xài hết nên hoàn toàn không có khả năng bồi thường.
Không còn lựa chọn nào khác, tháng 10/2025, bà Chu và các nạn nhân khác đã kiện ngân hàng ra tòa, yêu cầu đơn vị này phải chịu trách nhiệm đối với khoản tiền thất thoát. Tuy nhiên phía ngân hàng khẳng định hành vi trên là lừa đảo cá nhân, không liên quan đến hoạt động nghiệp vụ của đơn vị, đồng thời cho biết nhân viên liên quan đã rời vị trí công tác.
Với vụ án này, tòa án sơ thẩm đã bác yêu cầu của nguyên đơn. Bản án xác định hành vi của nhân viên họ Mạnh là hành vi cá nhân, không thuộc phạm vi thực hiện chức trách công vụ. Tòa đồng thời cho rằng người gửi tiền có lỗi nghiêm trọng khi tin vào lời mời gọi “lãi suất cao” của người lạ mà không kiểm tra tính xác thực của sản phẩm cũng như không đối chiếu biến động tài khoản tại thời điểm giao dịch.
Ảnh minh họa: Internet
Không đồng tình với phán quyết, nguyên đơn đã nộp đơn kháng cáo. Phiên tòa phúc thẩm đã diễn ra ngày 5/1/2026 và đến nay vẫn chưa công bố kết quả.
Phân tích vụ việc, luật sư Đàm Mẫn Đào thuộc Công ty Luật Trung Văn cho rằng nguyên nhân chính dẫn tới việc nguyên đơn thất bại ở cấp sơ thẩm là do tòa án xác định hành vi của nhân viên không đại diện cho ý chí hay lợi ích của ngân hàng, dù người này đã lợi dụng vị trí công tác. Theo lập luận của tòa, mục đích của hành vi nhằm trục lợi cá nhân nên ngân hàng không phải chịu trách nhiệm thay thế với tư cách người sử dụng lao động.
Ngoài ra, yếu tố lỗi của người gửi tiền cũng được xem là căn cứ quan trọng. Việc không xác minh sản phẩm và không kiểm tra tài khoản được coi là thiếu cẩn trọng hợp lý trong giao dịch tài chính. Theo nguyên tắc trách nhiệm dựa trên lỗi, người gửi tiền phải tự chịu một phần hậu quả phát sinh từ sự bất cẩn này.
Luật sư nhận định khả năng thu hồi tiền trực tiếp từ bị cáo thông qua thủ tục hình sự là rất thấp do tài sản đã bị tiêu hết. Vì vậy, con đường chủ yếu để người bị hại đòi lại thiệt hại vẫn là khởi kiện dân sự nhằm xác định trách nhiệm bồi thường của ngân hàng. Tại cấp phúc thẩm, nếu chứng minh được hành vi của nhân viên họ Mạnh có tính chất công vụ, hoặc ngân hàng tồn tại sai sót trong quản lý, giám sát nhân viên, phán quyết sơ thẩm có thể bị đảo ngược.
Bên cạnh kiện tụng, người gửi tiền cũng có thể gửi đơn khiếu nại tới cơ quan giám sát tài chính nhằm yêu cầu điều tra những lỗ hổng quản trị của ngân hàng. Dù biện pháp này không trực tiếp giúp thu hồi tiền, kết quả điều tra có thể trở thành căn cứ hỗ trợ trong quá trình xét xử dân sự.
Theo các chuyên gia pháp lý, để tăng khả năng bảo vệ quyền lợi tại phiên phúc thẩm, nguyên đơn cần cung cấp bằng chứng về mối liên hệ giữa sai sót quản lý của ngân hàng và thiệt hại thực tế, chẳng hạn hồ sơ về hoạt động bất thường của nhân viên hoặc quy định giám sát nội bộ. Đồng thời, họ cũng phải chứng minh giao dịch của mình phù hợp với thông lệ thông thường, hoặc ngân hàng không đưa ra cảnh báo rủi ro đầy đủ.
